TỔNG QUAN VỀ CẤU TẠO CỦA TUYẾN TỤY NỘI TIẾT, INSULIN VÀ VẤN ĐỀ C-PEPTID

TÓM TẮT

Tụy là cơ quan vừa có chức năng ngoại tiết vừa có chức năng nội tiết. Các tiểu đảo Langerhans gồm tế bào α, β, δ và PP có nhiệm vụ tiết ra các hormon điều hòa chuyển hóa năng lượng và đường huyết. Insulin, được tổng hợp qua các giai đoạn preproinsulin → proinsulin → insulin + C-peptid, có vai trò trung tâm trong việc giảm glucose máu thông qua tăng thu nhận glucose vào tế bào, tổng hợp glycogen và lipid. Sự bài tiết insulin chịu ảnh hưởng của glucose, acid amin, calci và các yếu tố thần kinh – thể dịch. C-peptid là chuỗi gồm 31 acid amin, được tiết ra cùng insulin với tỷ lệ tương đương, có thời gian bán hủy dài hơn và được đào thải chủ yếu qua thận. Trước đây được coi là không hoạt tính, nay C-peptid được chứng minh có tác dụng cải thiện vi tuần hoàn, chức năng thận và dẫn truyền thần kinh ở người đái tháo đường. Định lượng C-peptid có giá trị lâm sàng quan trọng: giúp phân biệt ĐTĐ typ 1 và typ 2, đánh giá chức năng tế bào beta tụy, và định hướng điều trị insulin. Như vậy, C-peptid là chỉ dấu sinh học đơn giản nhưng hữu ích, phản ánh hoạt động nội tiết của tụy và hỗ trợ hiệu quả trong quản lý bệnh đái tháo đường.

Từ khóa: Tuyến tụy nội tiết, insulin, C-peptid.

ASBTRACT

The pancreas functions as both an exocrine and endocrine organ. The islets of Langerhans contain α, β, δ, and PP cells that secrete hormones regulating glucose and energy metabolism. Insulin, synthesized as preproinsulin and proinsulin before activation, plays a central role in lowering blood glucose by promoting cellular glucose uptake, glycogen synthesis, and lipid storage. Its secretion is regulated by neural and humoral mechanisms involving glucose, amino acids, calcium, and hormones such as epinephrine and somatostatin. C-peptide, a 31–amino acid peptide released in equimolar amounts with insulin, has a longer half-life and is primarily excreted by the kidneys. Once considered biologically inactive, C-peptide is now recognized to improve microvascular blood flow, renal function, and nerve conduction in diabetic patients. Measuring C-peptide provides valuable clinical information: it helps differentiate type 1 from type 2 diabetes, assess residual β-cell function, and guide insulin therapy decisions. Low C-peptide levels indicate β-cell failure and insulin dependence, while higher levels suggest preserved pancreatic function and responsiveness to oral hypoglycemic agents. In conclusion, C-peptide measurement is a simple yet powerful biomarker that enhances diagnostic accuracy, supports therapeutic decisions, and reflects pancreatic endocrine activity in diabetes management.

Keywords: Endocrine pancreas, insulin, C-peptide