THAY HUYẾT TƯƠNG Ở BỆNH NHÂN VIÊM TUỴ CẤP DO TĂNG TRIGLYCREID (CHẤT BÉO TRUNG TÍNH)

Tóm tắt:
Bài viết tổng quan về viêm tụy cấp do tăng triglycerid máu và vai trò của thay huyết tương — plasma exchange, PEX trong điều trị. Tăng triglycerid là nguyên nhân quan trọng của viêm tụy cấp, đặc biệt khi nồng độ vượt 1.000–2.000 mg/dL. Cơ chế chính là triglycerid bị thủy phân tạo acid béo tự do, gây tổn thương tế bào tụy; đồng thời chylomicron làm tăng độ nhớt máu, gây thiếu oxy vi tuần hoàn tụy.
Biểu hiện thường gặp gồm đau bụng dữ dội vùng thượng vị, buồn nôn, nôn, chướng bụng; trường hợp nặng có thể sốc, suy tạng, hoại tử tụy. Amylase có thể bình thường giả do triglycerid cao, trong khi lipase và CT-scanner có giá trị chẩn đoán, tiên lượng tốt hơn.
PEX giúp loại bỏ nhanh triglycerid, cholesterol, lipoprotein và các chất trung gian gây viêm bằng cách lấy bỏ huyết tương bệnh nhân và bù bằng huyết tương tươi đông lạnh hoặc albumin. Các nghiên cứu trong nước cho thấy PEX có thể giảm triglycerid khoảng 65–72% sau lần đầu, cải thiện triệu chứng và xét nghiệm. Tuy nhiên, cần theo dõi biến chứng như tụt huyết áp, dị ứng, hạ canxi, rối loạn đông máu và nhiễm khuẩn catheter.
Kết luận: PEX là phương pháp hữu ích trong viêm tụy cấp do tăng triglycerid, nhất là ca nặng, nhưng cần phối hợp hồi sức tích cực và kiểm soát nguyên nhân để phòng tái phát. 

Summary
The article reviews hypertriglyceridemia-induced acute pancreatitis and the therapeutic role of plasma exchange (PEX). Hypertriglyceridemia is an important cause of acute pancreatitis, especially when triglyceride levels exceed 1,000–2,000 mg/dL. The main mechanism involves hydrolysis of triglycerides into free fatty acids, causing pancreatic injury, while increased chylomicrons raise plasma viscosity and impair pancreatic microcirculation.
Typical symptoms include severe epigastric pain, nausea, vomiting, and abdominal distension. Severe cases may progress to shock, organ failure, or pancreatic necrosis. Serum amylase may be falsely normal because of high triglyceride levels, whereas lipase and CT imaging are more useful for diagnosis and severity assessment.
PEX rapidly removes triglycerides, cholesterol, lipoproteins, and inflammatory mediators by replacing the patient’s plasma with fresh frozen plasma or albumin. Vietnamese studies show that PEX can reduce triglycerides by about 65–72% after the first session, with improvement in clinical and laboratory parameters. However, complications such as hypotension, allergic reactions, hypocalcemia, coagulation disorders, and catheter infection should be monitored.
Conclusion: PEX is a useful treatment for hypertriglyceridemia-induced acute pancreatitis, particularly in severe cases, but it should be combined with intensive supportive care and long-term prevention of recurrence.