Blackman MR, et al., editors. Endotext [Internet]. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.; 2000-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279082/
2. Qureshi TM, Khan A, Javaid H, Tabash A, Hussein MS, Othman MO. Secondary Causes of Hypertriglyceridemia are Prevalent Among Patients Presenting With Hypertriglyceridemia Induced Acute Pancreatitis. Am J Med Sci. 2021 May;361(5):616-623. doi: 10.1016/j.amjms.2021.01.005. Epub 2021 Jan 11. PMID: 33618838.
3. Lloret Linares C, Pelletier AL, Czernichow S, Vergnaud AC, Bonnefont-Rousselot D, Levy P, Ruszniewski P, Bruckert E. Acute pancreatitis in a cohort of 129 patients referred for severe hypertriglyceridemia. Pancreas. 2008 Jul;37(1):13-2. doi: 10.1097/MPA.0b013e31816074a1. PMID: 18580438.
4. Valdivielso P., Ramirez-Bueno A., Ewald N. Current knowledge of hypertriglyceridemic pancreatitis. European Journal of Internal Medicine. 2014;25(8):689–694. doi: 10.1016/j.ejim.2014.08.008.
5. Sandhu S., Al-Sarraf A., Taraboanta C., Frohlich J., Francis G. A. Incidence of pancreatitis, secondary causes, and treatment of patients referred to a specialty lipid clinic with severe hypertriglyceridemia: a retrospective cohort study. Lipids in Health and Disease. 2011;10, article 157 doi: 10.1186/1476-511X-10-157.
6. Murphy MJ, Sheng X, MacDonald TM, Wei L. Hypertriglyceridemia and Acute Pancreatitis. JAMA Intern Med. 2013;173(2):162–164. doi:10.1001/2013.jamainternmed.477
7. Huỳnh Tấn Đạt, Nguyễn Thy Khuê (2012). Vai trò của tăng triglycerid trong viêm tuỵ cấp, Tạp chí Y học thành phố Hồ Chí Minh, 16(Phụ bản 1), tr 395-401).
8. Kha Hữu Nhân, Nguyễn Thị Diễm, Huỳnh Thị Trúc Ly (2021). Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị viêm tuỵ cấp có tăng triglycerid máu tại bệnh viện đa khoa trung ương Cần Thơ, Tạp chí Y dược học Cần Thơ, 40, tr 1-7.
9. Amblee A, Mohananey D, Morkos M, Basu S, Abegunde AT, Ganesh M, Bhalerao N, George AM, Jain M, Fogelfeld L. Acute Pancreatitis In Patients With Severe Hypertriglyceridemia In A Multi-Ethnic Minority Population. Endocr Pract. 2018 May;24(5):429-436. doi: 10.4158/EP-2017-0178. Epub 2018 Mar 2. PMID: 29498913.
10. Pothoulakis I, Paragomi P, Archibugi L, Tuft M, Talukdar R, Kochhar R, Goenka MK, Gulla A, Singh VK, Gonzalez JA, Ferreira M, Barbu ST, Stevens T, Nawaz H, Gutierrez SC, Zarnescu NO, Easler J, Triantafyllou K, Pelaez-Luna M, Thakkar S, Ocampo C, de-Madaria E, Wu BU, Cote GA, Tang G, Papachristou GI, Capurso G. Clinical features of hypertriglyceridemia-induced acute pancreatitis in an international, multicenter, prospective cohort (APPRENTICE consortium). Pancreatology. 2020 Apr;20(3):325-330. doi: 10.1016/j.pan.2020.02.010. Epub 2020 Feb 19. PMID: 32107193.
11. Lê Phương Thảo (2021). Khảo sát nguyên nhân viêm tuỵ cấp ở bệnh nhân điều trị nội trú tại Trung tâm tiêu hoá gan mật, bệnh viện Bạch Mai, Luận văn thạc sĩ Y học, Trường Đại học Y Hà Nội.
12. Doãn Trung San (2020). Áp dụng bảng điểm JSS trong chẩn đoán mức độ nặng viêm tuỵ cấp, Luận văn Thạc sĩ Y học, Trường Đại học Y Hà Nội.
13. Nguyễn Thị Mai Ly (2022). Áp dụng thang điểm PASS trong đánh giá mức độ nặng và tiên lượng viêm tuỵ cấp, Luận văn chuyên khoa cấp II, trường Đại học Y Hà Nội.
14. Feingold KR, Anawalt B, Blackman MR, et al., editors. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.; 2000
15. Diebel L.N, Dulchavsky S.A, Brown W.J (1997), Splanchnic ischemia and bacterial translocation in the abdominal compartment syndrome, J Trauma, 43(5): 852-855.
16. Douglas O.F, Davis C.M (2001), “Acute pancreatitis”, in The intensive care unit Manual, W.B. Saunders Company: 667-681.
17. Yadav D, Pitchumoni C.S (2003), Issues in hyperlipidemic pancreatitis, J Clin Gastroenterol, 36(1): 54-62.
18. Nguyễn Thị Hằng (2002), Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng - cận lâm sàng và hình ảnh siêu âm của Viêm tụy cấp, Luận văn tốt nghiệp bác sỹ chuyên khoa cấp II, Trường Đại học Y Hà Nội.
19. Balthazar E.J, Freeny P.C, Sonnenberg E.V (1994), Imaging and intervention in acute pancreatitis, Radiology, 193(2): 297-306.
20. Dada M.A, Kaplan A.A (2004), Plasmapheresis treatment in Guillain-Barre syndrome: potential benefit over IVIg in patients with axonal involvement, Ther Apher Dial, 8(5): 409-412.
21. Vũ Văn Đính (2005), “Thay huyết tương bằng máy”, Trong: Vũ Văn Đính. Hồi sức cấp cứu toàn tập, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, tr 621 - 630.
22. Bambauer R, Jutzler G.A, Albrecht D, et al (1989), Indications of plasmapheresis and selection of different substitution solutions, Biomater Artif Cells Artif Organs, 17(1): 9-26.
23. Basic-Jukic N, Kes P, Glavas-Boras S, et al (2005), Complications of therapeutic plasma exchange: experience with 4857 treatments, Ther Apher Dial, 9(5): 391-395.
24. Domen R.E, Kennedy M.S, Jones L.L, et al (1984), Hemostatic imbalances produced by plasma exchange, Transfusion, 24(4): 336-339.
25. Đinh Văn Hồng, Vũ Đình Ân, Vũ Sơn Giang và cộng sự (2021). Đánh giá hiệu quả của liệu pháp thay huyết tương ở bệnh nhân viêm tuỵ cấp do tăng triglycerid máu tại khoa Hồi sức tích cực bệnh viện Quân Y 175, Tạp chí Y dược thực hành 175, (26), tr 30-39.
26. Võ Thị Đoan Thục, Phạm Thị Ngọc Thảo, Trần Văn Huy (2021). Nghiên cứu hiệu quả của thay huyết tương trong điều trị viêm tuỵ cấp nặng do tăng triglycerid máu tại bệnh viện Chợ Rẫy, Tạp chí Y dược học-Trường Đại học Y dược Huế, 11(3), tr 7-12.
27. Nguyễn Bá Thắng, Lương Tuấn Kiên, Trần Hoài Linh và cộng sự (2021). Nhận xét kết quả thay huyết tương điều trị viêm tuỵ cấp tăng triglycerid tại bệnh viện đa khoa Xanh Pôn, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở.
28. Hà Mạnh Hùng, Nguyễn Công Tấn (2022). Hiệu quả điều trị viêm tuỵ cấp do tăng triglycerid máu bằng biện pháp thay thế huyết tương với dung dịch albumin 5% tại bệnh viện Bạch Mai, Tạp chí Y học Việt Nam, 1, tr 184-189.
29. Lê Xuân Dương, Đỗ Thanh Hoà, Nguyễn Hải Ghi (2022). Nghiên cứu hiệu quả cải thiện triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng của liệu pháp thay huyết tương trong điều trị bệnh nhân viêm tuỵ cấp do tăng triglycerid, Tạp chí Y dược lâm sàng 108, 17(8), tr 9-13.
30. https://twitter.com/drkeithsiau/status/1486099267085295616
31. https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-xanthelasma
32. https://www.graceskinclinic.com/skin_guru/u-vang-xanthoma
33. https://screenprofh.com/diagnosis/clinical-picture/tendinous-xanthomas-hand/
Tóm tắt:
Bài viết tổng quan về viêm tụy cấp do tăng triglycerid máu và vai trò của thay huyết tương — plasma exchange, PEX trong điều trị. Tăng triglycerid là nguyên nhân quan trọng của viêm tụy cấp, đặc biệt khi nồng độ vượt 1.000–2.000 mg/dL. Cơ chế chính là triglycerid bị thủy phân tạo acid béo tự do, gây tổn thương tế bào tụy; đồng thời chylomicron làm tăng độ nhớt máu, gây thiếu oxy vi tuần hoàn tụy.
Biểu hiện thường gặp gồm đau bụng dữ dội vùng thượng vị, buồn nôn, nôn, chướng bụng; trường hợp nặng có thể sốc, suy tạng, hoại tử tụy. Amylase có thể bình thường giả do triglycerid cao, trong khi lipase và CT-scanner có giá trị chẩn đoán, tiên lượng tốt hơn.
PEX giúp loại bỏ nhanh triglycerid, cholesterol, lipoprotein và các chất trung gian gây viêm bằng cách lấy bỏ huyết tương bệnh nhân và bù bằng huyết tương tươi đông lạnh hoặc albumin. Các nghiên cứu trong nước cho thấy PEX có thể giảm triglycerid khoảng 65–72% sau lần đầu, cải thiện triệu chứng và xét nghiệm. Tuy nhiên, cần theo dõi biến chứng như tụt huyết áp, dị ứng, hạ canxi, rối loạn đông máu và nhiễm khuẩn catheter.
Kết luận: PEX là phương pháp hữu ích trong viêm tụy cấp do tăng triglycerid, nhất là ca nặng, nhưng cần phối hợp hồi sức tích cực và kiểm soát nguyên nhân để phòng tái phát.
Summary
The article reviews hypertriglyceridemia-induced acute pancreatitis and the therapeutic role of plasma exchange (PEX). Hypertriglyceridemia is an important cause of acute pancreatitis, especially when triglyceride levels exceed 1,000–2,000 mg/dL. The main mechanism involves hydrolysis of triglycerides into free fatty acids, causing pancreatic injury, while increased chylomicrons raise plasma viscosity and impair pancreatic microcirculation.
Typical symptoms include severe epigastric pain, nausea, vomiting, and abdominal distension. Severe cases may progress to shock, organ failure, or pancreatic necrosis. Serum amylase may be falsely normal because of high triglyceride levels, whereas lipase and CT imaging are more useful for diagnosis and severity assessment.
PEX rapidly removes triglycerides, cholesterol, lipoproteins, and inflammatory mediators by replacing the patient’s plasma with fresh frozen plasma or albumin. Vietnamese studies show that PEX can reduce triglycerides by about 65–72% after the first session, with improvement in clinical and laboratory parameters. However, complications such as hypotension, allergic reactions, hypocalcemia, coagulation disorders, and catheter infection should be monitored.
Conclusion: PEX is a useful treatment for hypertriglyceridemia-induced acute pancreatitis, particularly in severe cases, but it should be combined with intensive supportive care and long-term prevention of recurrence.
